Dự báo cân đối quỹ bảo hiểm xã hội của Việt Nam đến năm 2020

Print Friendly

Những phát hiện chính

  • Báo cáo này thử tính toán và đưa ra dự báo của hệ thống bảo hiểm trong đó có tính đến những thay đổi có thể xảy ra về nhân khẩu học, về kinh tế cũng như các thông số khác của hệ thống. Nguồn dữ liệu đầu vào cho mô hình bao gồm các số liệu sau đây: (i) thông tin kinh tế vĩ mô như GDP, lạm phát, tiền lương tối thiểu; (ii) dân số và cấu trúc dân số theo tuổi và giới tính; (iii) lao động và việc làm, (iv) mức đóng và mức hưởng hưu trí.
  • Nghiên cứu sử dụng phương pháp dự báo ngoại suy xu hướng, nghĩa là xem xét xu hướng thể hiện trong số liệu trước đây và sau đó sử dụng các thuật toán kinh tế (hầu hết là dựa theo chuỗi thời gian) để ngoại suy và tính toán xu hướng cho tương lai. Giả định là những yếu tố tạo ra xu hướng trong quá khứ sẽ tiếp tục vận hành như vậy trong tương lai. Cần lưu ý rằng phương pháp này đáng tin cậy hơn nếu dự báo cho giai đoạn ngắn hạn, giai đoạn dự báo càng xa thì kết quả dự báo càng ít chắc chắc.
  • Kịch bản số liệu gốc với sự mô phỏng 2 phương án, (i) lương hưu trả cho người về hưu trong khu vực công tăng hàng năm tương ứng với tốc độ tăng tiền lương trong khu vực công; (2) lương hưu trả cho người về hưu trong khu vực công hàng năm tăng tương ứng với chỉ số giá.

Kết quả dự báo

  • Dân số trong độ tuổi lao động tăng từ 56.9 triệu năm 2010 lên 59.0 triệu năm 2050. Tổng số người đóng BHXH tăng từ 10 triệu người năm 2010 lên 38.9 triệu người năm 2050. Tỷ lệ bao phủ BHXH tăng từ 0.15% dân số trong độ tuổi lao đông năm 2010 lên 0.65% năm 2050. Hệ số phụ thuộc của hệ thống giảm từ 9 người năm 2010 xuống 2 người năm 2050.
  • Dự báo cân đối quỹ BHXH
  • Nghiên cứu mô phỏng những thay đổi về quỹ hưu trí với phương án tăng tuổi nghỉ hưu nữ 4 tháng cho 1 năm cho đến khi lao động nữ đạt 60 tuổi về hưu theo luật và khoảng 55 tuổi nếu nghỉ hưu sớm (và không thay đổi cho chế độ nghỉ hưu sớm do thương tật). Với phương án này thì tổng số người đóng BHXH tăng lên và giảm số người hưởng, trong điều kiện các chỉ tiêu khác không đổi, làm tăng tổng số tiền đóng cho quỹ BHXH trong khi đó làm giảm mức chi trả các chế độ.

Tuy nhiên, tốc độ giảm chi trả BHXH thấp hơn nhiều so với tốc độ tăng thu của BHXH. Trung bình tổng thu qua các năm nếu thay đổi tuổi nghỉ hưu là khoảng 0.45% trong khi đó tổng chi giảm khoảng 5.4%. Thời điểm vỡ quỹ kéo dài khoảng 5 năm, nghĩa là vào năm 2044.

Giải pháp, khuyến nghị

  • Hệ số phụ thuộc (C/P) càng cao thì kế quả tài chính càng tốt hơn. Hệ số của mức lương hưu bình quân trên mước tiền lương tiền công làm căn cứ đóng bảo hiểm càng thấp thì kết quả tài chính càng cao (chú ý: đây là từ quan điểm tài chính, chưa tính đến yếu tố mức sống của người hưu trí).

Cần dựa vào các kết quả nghiên cứu của đề tài này để đề xuất phương án tăng tuổi nghỉ hưu như dự thảo Luật. Theo đó, từ năm 2016 trở đi điều kiện về tuổi đời hưởng lương hưu của cán bộ, công chức viên chức mỗi năm tăng thêm 4 tháng tuổi cho đến khi đạt 60 tuổi đối với nữ và 62 tuổi đối với nam. Từ năm 2020 trở đi, tăng tuổi nghỉ hưu đối với các nhóm còn lại theo lộ trình như trên

ThS Giản Thành Công, Trung tâm Nghiên cứu dân số, lao động, việc làm