Vấn đề thanh kiểm tra lao động nước ngoài ở việt nam

Print Friendly

Tóm tắt: Vấn đề lao động nước ngoài tại Việt Nam, bên cạnh nhiều tác động tích cực thì cũng có những tác động tiêu cực đến thị trường lao động Việt Nam, đến các vấn đề xã hội, an ninh trật tự cũng như vấn đề ô nhiễm môi trường từ công nghệ bẩn, chất thải… Trước tình hình đó việc thanh tra, kiểm tra lao động nước ngoài đang được đẩy mạnh trên phạm vi toàn quốc. Bài viết này nhằm đưa ra thực trạng thanh kiểm tra lao động nước ngoài ở Việt Nam và khuyến nghị các giải pháp nhằm tăng cường hiệu quả công tác quản lý lao động nước ngoài.

Lao động nước ngoài tại Việt Nam gồm lao động hợp pháp, được cấp phép, LĐPT đến VN làm việc theo visa du lịch. Lao động nước ngoài đến từ 73 quốc gia trên thế giới, lao động ở nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác nhau và tập trung ở một số ngành chính như xây dựng, sản xuất quần áo, giày dép…

Không chỉ lao động cao cấp và kỹ thuật nhập khẩu vào Việt Nam mà lao động phổ thông các nước cũng bắt đầu đến Việt Nam để hành nghề, cho dù đến thời điểm này chúng ta chưa cho phép lao động phổ thông nước ngoài làm việc tại Việt Nam.

Việc lao động nước ngoài vào làm việc tại Việt Nam đang có những tác động tiêu cực đến thị trường lao động Việt Nam, đến các vấn đề xã hội, an ninh trật tự cũng như vấn đề ô nhiễm môi trường từ công nghệ bẩn, chất thải…

Trước tình hình đó việc thanh tra, kiểm tra lao động nước ngoài đang được đẩy mạnh trên phạm vi toàn quốc, Bộ LĐ-TB&XH yêu cầu các địa phương tổ chức kiểm tra, thanh tra về người nước ngoài đang làm việc tại các doanh nghiệp, tại tất cả các gói thầu hoặc dự án của nhà thầu nước ngoài đã trúng thầu trên địa bàn các tỉnh.

  1. Thực trạng công tác thanh tra, kiểm tra lao động nước ngoài.

Hàng năm, để tăng cường công tác quản lý người nước ngoài làm việc tại Việt Nam, Bộ LĐ-TB&XH đã có văn bản đề nghị chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương chỉ đạo các đơn vị chức năng của địa phương tổ chức rà soát, kiểm tra tất cả các đối tượng người nước ngoài làm việc trên địa bàn và việc quản lý các đối tượng này. Đặc biệt cần chú ý người nước ngoài vào Việt Nam để kinh doanh, hành nghề y, dược tư nhân, trực tiếp khám, chữa bệnh tại Việt Nam, làm việc trong lĩnh vực giáo dục, thực hiện nuôi trồng và thu, mua thủy hải sản tại khu vực biên giới biển… phải xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm pháp luật.

Theo đó, Bộ Lao động Thương binh và Xã hội đề nghị các địa phương cần tăng cường các biện pháp thanh tra, kiểm tra về việc tuyển dụng, cấp giấy phép và gia hạn giấy phép lao động cho lao động nước ngoài, nếu phát hiện những trường hợp cố tình vi phạm, cần xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật. Đối với nhà thầu nước ngoài, phải có phương án sử dụng lao động Việt Nam và nước ngoài trong hồ sơ dự thầu và hồ sơ đề xuất theo yêu cầu của chủ đầu tư.

Kết quả kiểm tra cho thấy tình hình lao động nước ngoài liên tục gia tăng đặc biệt là một số tỉnh đang có chiều hướng diễn biến phức tạp với hình thức lao động không có giấy phép.

Quy định về công tác thanh tra kiểm tra lao động nước ngoài chỉ rõ trách nhiệm thuộc về các Sở Lao động- Thương binh và xã hội, tuy nhiên thanh tra Bộ cũng tiến hành một vài cuộc thanh tra độc lập về lĩnh vực này.

Năm 2011, Thanh tra Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội đã tiến hành kiểm tra tình hình lao động nước ngoài làm việc tại Việt Nam trên địa bàn 3 tỉnh, thành phố; tổng số lao động là người nước ngoài tại 3 tỉnh là 1.747 người. Qua kiểm tra cho thấy, công tác cấp, đổi và thu hồi giấy phép lao động cho người lao động nước ngoài tại các địa phương còn chưa thực hiện đúng quy định của pháp luật; hầu hết các nhà thầu chưa thực hiện đúng trình tự, thủ tục tuyển dụng người lao động nước ngoài.[1]

Theo kết quả khảo sát tại 9 tỉnh của Ban chủ nhiệm đề tài, từ năm 2010 trở lại đây, tình hình lao động nước ngoài được tăng cường quản lý, nhất là từ khi Bộ Lao động liên tục ban hành các văn bản yêu cầu các địa phương tăng cường công tác thanh tra kiểm tra lao động nước ngoài, hoạt động thanh tra kiểm tra có nhiều chuyển biến, tỷ lệ doanh nghiệp được kiểm tra chiếm khoảng 56% năm 2010 và từ năm 2011 trở lại đây chiếm khoảng 66% tăng khoảng 12%. Công tác thanh tra kiểm tra ở Đà Nẵng, Vũng Tàu, Quảng Ninh, Hải Phòng, Đồng Nai được thực hiện tốt, gần 90% số DN khảo sát được thanh tra, kiểm tra. Tuy nhiên, TP Hồ Chí Minh và Hà Nội tỷ lệ doanh nghiệp được thanh tra kiểm tra trên tổng số doanh nghiệp khảo sát chỉ chiếm khoảng 50%.

Nội dung thanh tra kiểm tra bao gồm các vấn đề như an toàn vệ sinh lao động, giấy phép LĐNN, thuế, Bảo hiểm xã hội…Số doanh nghiệp được thanh kiểm tra về giấy phép lao động chỉ chiếm 26,5% vào năm 2010 và chiếm 34% từ năm 2011 đến nay.

Biểu đồ: Tần suất thanh kiểm tra LĐNN ở một số tỉnh

11111

Nguồn: Đề tài cấp nhà nước KX.02.01/11-15

Kết quả khảo sát tại 9 tỉnh/thành phố, ILSSA, 2012.

 

Có tới 49,7% doanh nghiệp/tổ chức đánh giá chất lượng quản lý “trung bình” và 49,7% đánh giá “kém” đối với cơ quan thanh tra chính sách; chỉ có 0,6% doanh nghiệp/tổ chức đánh giá chất lượng quản lý của cơ quan này “tốt”. Điều này cho thấy công tác thanh kiểm tra việc thực hiện chính sách theo đúng quy định pháp luật Việt Nam còn yếu, chưa được quan tâm và chưa sâu sát.

Mặt khác khi đánh giá việc thực hiện của các cơ quan/tổ chức QLNN về chức năng thanh/kiểm tra doanh nghiệp sử dụng LĐNN làm việc qua hai năm (năm 2010 và năm 2011) đều cho thấy công tác thanh/kiểm tra vẫn còn yếu. Hàng năm hoạt động của các doanh nghiệp/tổ chức sử dụng LĐNN hầu như không có cơ quan chức năng nào đến thanh/kiểm tra; năm 2010, có tới 43,8% doanh nghiệp/tổ chức không tiếp đoàn thanh/kiểm tra nào và sang năm 2011 thì con số này giảm xuống còn 34,1%. Số doanh nghiệp/tổ chức sử dụng LĐNN làm việc còn lại, mỗi năm cũng chỉ tiếp đoàn thanh/kiểm tra từ 1-2 lần, số này chủ yếu tập trung ở những thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh. Kết quả trên phản ánh công tác thanh kiểm tra giấy phép LĐNN chưa được chú trọng, hiệu quả công tác thanh tra chưa cao, các nội dung thanh kiểm tra chưa được lồng ghép. Việc chưa thực sự quan tâm trong cơ chế thanh/kiểm tra sẽ dễ tạo kẽ hở cho các doanh nghiệp/tổ chức tuyển dụng và sử dụng LĐNN làm việc trái với quy định của pháp luật Việt Nam.

Bảng: Số lần tiếp đoàn thanh/kiểm tra của doanh nghiệp/tổ chức sử dụng LĐNN làm việc (Đơn vị: %)

Năm Số lần
0 1 2 3 4 >4
2010 43.8 30.3 11.9 7.6 4.3 2.2
2011 34.1 29.7 17.8 9.2 3.2 5.9

   Nguồn: Đề tài cấp nhà nước KX.02.01/11-15 Kết quả khảo sát tại 9 tỉnh/thành phố, ILSSA, 2012.

Trong số ít doanh nghiệp/tổ chức sử dụng LĐNN làm việc được tiếp đoàn thanh/kiểm tra thì đoàn thanh/kiểm tra cũng chỉ tập trung thanh tra về thực hiện an toàn vệ sinh thực phẩm, thuế, BHXH và BHYT mà chưa quan tâm nhiều đến công tác quản lý và sử dụng người LĐNN làm việc. Năm 2011, chỉ có 34,4% doanh nghiệp/tổ chức sử dụng LĐNN làm việc có tiếp đoàn thanh/kiểm tra giấy phép của người LĐNN và công tác này cũng chỉ tập trung ở một số thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng.

Một số nguyên nhân các doanh nghiệp, tổ chức và người nước ngoài chưa chấp hành các quy định của pháp luật

– Chưa tìm hiểu kỹ và nhận thức đầy đủ các quy định của pháp luật về việc tuyển dụng và quản lý người nước ngoài làm việc tại Việt Nam.

– Ý thức chấp hành pháp luật của cả người lao động và người sử dụng lao động thấp hoặc cố tình không thực hiện các điều kiện sử dụng người nước ngoài, cấp giấy phép lao động, gia hạn giấy phép lao động.

– Chế tài xử lý, xử phạt chưa đủ để răn đe và buộc người sử dụng lao động và người lao động phải thực hiện (theo quy định tại khoản 1 Điều 14 của Nghị định số 47/2010/NĐ-CP ngày 06/5/2010 thì mức xử phạt vi phạm những quy định về lao động là người nước ngoài làm việc tại Việt Nam là 15 – 20 triệu đồng với mỗi một hành vi vi phạm); các biện pháp cưỡng chế chưa kiên quyết; có địa phương còn nương nhẹ để thu hút đầu tư, thiếu kiên quyết trong việc xử lý vi phạm của dự án trọng điểm quốc gia hay của địa phương, chưa có chế tài xử lý đối với các doanh nghiệp, nhà thầu hay cá nhân người nước ngoài vi phạm pháp luật Việt Nam.

  1. Một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra lao động nước ngoài

2.1.Quan điểm về công tác thanh tra, kiểm tra

Coi trọng công tác phòng ngừa:

Từ trước đến nay công việc chính của thanh tra lao động chủ yếu tập trung vào việc xác định và xử phạt các vi phạm pháp luật lao động. Thực tế cho thấy công việc này bị hạn chế bởi số lượng thanh tra viên và số lượng lớn các doanh nghiệp trong cả nước, trong khi đó dịch vụ tư vấn và vấn đề phòng ngừa lại bị bỏ qua.

Chính vì thế việc đưa ra các thông báo/cảnh báo (điển hình tốt/vi phạm) về vấn đề vi phạm pháp luật lao động là giải pháp quan trọng thúc đẩy việc thực thi pháp luật lao động đồng thời mở rộng tác động của thanh tra lao động và cũng là cơ sở vững chắc để hợp tác với các đối tác xã hội tăng cường hiệu quả thực thi luật pháp lao động của các doanh nghiệp.

– Tăng cường công tác tự kiểm tra của doanh nghiệp/ tổ chức:

Nâng cao nhận thức của doanh nghiệp/tổ chức dể thay đổi ý thức hành vi chấp hành nghiêm pháp luật lao động, xây dựng văn hóa thực hiện pháp luật, tăng cường công tác tự kiểm tra của doanh nghiệp/tổ chức thông qua việc báo cáo phiếu tự kiểm tra.

– Thanh tra có trọng điểm, và tăng cường thẩm quyền của thanh tra:

Thẩm quyền của thanh tra cần được quy định rõ ràng, được tự do tiếp cận các địa điểm thanh tra, tạo điều kiện tốt hơn trước những trở ngại hiện nay để thanh tra lao động thực hiện tốt nhiệm vụ thanh tra, điều này cần được quy định trong hệ thống pháp luật. Xây dựng chương trình thanh tra có trọng điểm hơn trên cơ sở kết quả báo cáo phiếu tự kiểm tra của các doanh nghiệp/ tổ chức, thanh tra các khu vực có nguy cơ vi phạm cao…

Chế tài xử phạt nghiêm minh:

Mức độ xử phạt theo luật định cần tăng lên để đảm bảo tính răn đe.

– Thành lập hệ thống thanh tra lao động chuyên biệt, thống nhất từ Trung ương đến địa phương:

Lao động là lĩnh vực có nhiều chuyên biệt riêng đòi hỏi các nội dung kỹ thuật đặc thù vì thế việc thành lập đơn vị thanh tra lao động chuyên biệt là cần thiết, cần bố trí các cán bộ đáp ứng được yêu cầu nội dung thanh tra như vậy sẽ giúp tăng cường thẩm quyền của hệ thống thanh tra.

– Thiết lập hệ thống các đối tác xã hội hỗ trợ công tác thanh tra, kiểm tra:

Thanh tra lao động cũng cần phải thiết lập cho được mối quan hệ tốt với các tổ chức của người sử dụng lao động cũng tổ chức đại diện người lao động, tổ chức phi chính phủ, giới truyền thông … Những tổ chức này có thể góp phần quan trọng vào việc thúc đẩy, giám sát kiểm tra việc thực thi pháp luật lao động trong các doanh nghiệp/tổ chức.

2.2 Đề xuất các giải pháp

Pháp luật

Trong quá trình sửa đổi Bộ Luật Lao động, luật Thanh tra và các văn bản pháp luật về lao động cần xem xét đưa vào các điều khoản quy định:

  • Mức độ xử phạt vi phạm pháp luật lao động cần được tăng lên để bảo đảm tính răn đe và thực thi nghiêm chỉnh pháp luật lao động nói chung và vấn đề lao động nước ngoài nói riêng.
  • Quy định tạo điều kiện tốt hơn, thẩm quyền thanh tra rõ ràng, đảm bảo thanh tra lao động thực hiện tốt nhiệm vụ thanh tra, được tự do tiếp cận địa điểm thanh tra, các tài liệu liên quan đến nội dung thanh tra.
  • Cần quy định bắt buộc các doanh nghiệp phải báo cáo theo phiếu tự kiểm tra khi có yêu cầu của các cơ quan thanh tra lao động.
  • Xem xét phê chuẩn các công ước của tổ chức lao động Quốc tế về lĩnh vực thanh tra đáp ứng yêu cầu hội nhập.

Lĩnh vực quản lý lao động nước ngoài: tiếp tục sửa đổi bổ sung một số điều khoản trong các nghị định 34, 46 của chính phủ.

Tổ chức thực hiện

  • Xem xét thành lập hệ thống thanh tra lao động tại cấp Bộ và Sở LĐTBXH với chức năng tách biệt khỏi Thanh tra Bộ/Sở.
  • Xây dựng quy trình và chương trình, kế hoạch riêng biệt cho hệ thống thanh tra lao động tập trung các khu vực, các lĩnh vực có nguy cơ vi phạm cao, không thanh tra dàn trài.Tăng cường lồng ghép nội dung thanh tra lao động trong các đoàn thanh tra.
  • Tăng cường năng lực cho đội ngũ thanh tra lao động bổ sung cả về số lượng và đào tạo nâng cao trình độ nhất là kỹ năng xã hội, kỹ năng tư vấn phòng ngừa. Nâng cao mức độ thanh tra của từng thanh tra viên.
  • Tăng cường chức năng phòng ngừa và phối hợp với các đối tác xã hội: xây dựng chiến lược cải thiện, thúc đẩy văn hóa phòng ngừa vi phạm pháp luật lao động trong mối quan hệ các đối tác như tổ chức địa diện giới sử dụng lao động, đại diện tổ chức người lao động, các tổ chức xã hội dân sự, giới truyền thông…Chiến lược này góp phần tăng cường thực thi pháp luật lao động và bổ sung nhiệm nhiệm vụ, năng lực cho thanh tra lao động thông qua tiếp xúc công chúng và các chương trình nâng cao nhận thức
  • Riêng lĩnh vực quản lý lao động nước ngoài, các cấp ban ngành địa phương cần tiếp tục ban hành các quy chế phối hợp giữa các ngành lao động, công an, công thương,.. trong việc quản lý lao động nước ngoài trên địa bàn.

PGS. TS Cao Văn Sâm –Tổng cục dạy nghề

            Ngô Vân Hoài – Viện Khoa học Lao động và Xã hội

Tài liệu tham khảo

  1. Bộ Luật Lao động năm 2012
  2. Luật Thanh tra
  3. Nghị định 34/2008/NĐ-CP ngày 25/03/2008; Nghị định 46/2011/NĐ-CP ngày 17/6/2011 của Chính phủ quy định về tuyển dụng và quản lý người nước ngoài làm việc tại Việt Nam;
  4. Bản ghi nhớ kỹ thuật:Đánh giá nhu cầu thanh tra lao động tại Việt Nam- Ban Đối thoại xã hội- Văn phòng Lao động Quốc tế Geneve. 2012

[1] Báo cáo công tác thanh tra lao động năm 2011 của Thanh tra Bộ LĐTBXH